Tập thổi kĩ một bài nhạc – Phương pháp tập sáo hay cho người thổi sáo nghiệp dư – Phần 1

Với những người được tập sáo bài bản, việc thổi sáo đúng nốt, đúng nhịp phách.vv.. gần như là điều hiển nhiên hay tiên quyết mà họ phải đạt được. Vấn đề của họ đôi khi chỉ là cách truyền đạt cảm xúc vào một bản nhạc. Còn với những người chơi sáo nghiệp dư như tôi và bạn đây, thời gian dành cho sáo bị hạn chế, cũng như không có nhiều cơ hội để đi học các lớp học sáo nghiêm chỉnh. Hậu quả là nhiều anh chị em thổi sáo thường bị sai nhịp phách, thổi không đúng nốt, không khớp được với nhạc nền ( beat) khiến họ mất tự tin hẳn khi biểu diễn sáo trước đám đông người nghe. Vậy đâu là phương pháp tốt nhất để ta có thể tự học và tự kiểm tra, theo dõi sự tiến bộ của mình??

Sau đây tôi xin trình bày một phương pháp học sáo được kiểm chứng bởi nhiều anh chị thổi sao nghiệp dư, đã thực hành và đạt nhiều tiến bộ rõ rệt. Đó chính là tập đi tập lại một bài hát thật nhiều lần cho nhuần nhuyễn. Phương pháp này nói thì nguy hiểm vậy thôi chứ thực chất nó rất bình thường, và khá phổ biến và đôi khi chúng ta đang thực hành nhưng lại không để ý hay áp dụng chưa triệt để.

Vì sao nên tập thổi thật kĩ một bài nhạc?

Bạn đã bao giờ để ý khi đi hát karaoke, chúng ta thường hay chọn những bài hát quen thuộc, những bài hát mà chúng ta thương hát lại nhiều lần. Khi ấy, chúng ta thường hát đúng nhạc hơn, dễ hát hơn. Việc chăm chăm vào từng câu chữ trên màn hình hiển thị cũng giảm đi.Vì chúng ta đã quen với một bài hát thì sự chú tâm cho phần giai điệu, cao độ nốt, sự nhanh chậm của nốt nhạc gần như đã đi vào tiềm thức vì chúng ta đã quá quen và đã thực hành quá nhiều lần với chúng rồi. Sự rảnh rang đầu óc còn lại ta dành nhiều hơn cho phần cảm nhận không gian xung quanh cũng như chăm chút hơn cho kĩ thuật biểu diễn, cách thức truyền đạt tình cảm của ta vào bài hát.

Quay lại với sáo trúc, việc tập đi tập lại một bài hát cũng không nằm ngoài mục đích như trên. Khi đã quen với một bài nhạc, khả năng thổi đúng nhạc bài hát đó sẽ dễ dàng hơn. Khả năng tự luyện tập, tự kiểm tra cũng dễ dàng hơn. Khi đó, chúng ta sẽ tập trung hơn cho các kĩ thuật thổi sáo cũng như có thêm sự thư thái để truyền đạt tình cảm của mình trong lời nhạc.

Hơn nữa, việc tập lại nhiều lần một bài hát đồng nghĩa với tập lại nhiều lần một kĩ thuật nào đó giúp bạn rèn luyện nó thật tốt, thật nhuần nhuyễn. Năng nhặt chặt bị, mỗi bài hát bạn chỉ cần chú tâm thổi cho thật tốt một loại kĩ thuật, 10 bài hát bạn tập được tốt 10 kĩ thuật và cứ thế gom lại, kĩ năng thổi sáo của bạn sẽ tiến bộ nhanh chóng.

Lan man hơi nhiều, giờ chúng ta cùng đi chi tiết về phương pháp. Chi tiết có 2 bước

Bước nghe thật nhiều một bài hát

Trước khi tập các bạn nên bắt đầu bằng việc đeo head phone hoặc mở loa thưởng thức, nghe thật kĩ các bản độc tấu sáo hoặc các bản thu sáo hay những Video chất lượng mà bạn cảm thấy hứng thú…giai điệu bài nào đó làm bạn thấy thích, nếu bạn thích những dai điệu được sáng tác và thể hiện bởi các thầy Triệu Tiến Vượng, Đinh Thìn, Ngọc Phan (sáng tác), Nguyễn Đình Nghĩa…. Và các CD mới của anh Nguyễn Hoàng Anh, thầy Trần Thanh Trung, CD Độc tấu sáo nhị bầu Thế Dân – Tiến Vượng – Kim Thành thì càng tốt bởi nó là các tác phầm chuyển soạn riêng cho sáo sẽ có nhiều kỹ thuật được sử dụng trong đó. Nếu có các CD sáo đệm cho nghệ sỹ ngâm thơ và các bản chèo cổ thì rất tốt. Nói chung là cần nghe thật cẩn thận các bản thâu kinh điển trước để cảm nhận được tính chất nguyên thủy của sáo trúc thời kì ban đầu, tức là lúc mà các nhạc cụ dân tộc chưa bị phai tạp bởi các dòng nhạc thị trường sau này (khi mà sáo trúc thường chỉ được sử dụng để dạo vài câu).

Trường hợp bạn chưa thể cảm nhận được các bài nhạc trên thì có thể luyện tập với những bài hát đơn giản, quen thuộc với bạn hơn. Tôi có đề cập đến nó trong bài viết Mới tập sáo trúc, đây là những lời khuyên giúp bạn học sáo tốt hơn. bạn có thể tham khảo qua.

 

Nghe Để thấy được sự biến chuyển tinh tế trong nhịp điệu – Vấn đề được người chơi nhạc coi trọng nhất. để chơi Sáo được cùng beat, hay hòa tấu cùng dàn nhạc yếu tố đầu tiên phải chơi chuẩn nhịp. Với người tự tập nhạc không theo trường lớp đa phần là lỗi nhịp lệch nhịp là nhiều nhất sau đó là các yếu tốt khác.

Nghe để thấy sự biến chuyển tinh tế của âm thấp âm cao. Bạn đừng mải mê nhớ mặt chữ đô, rê, mi, fa…mà quên đi những điều quan trọng hơn đó là: Nghe và cảm nhận được sử thay đổi, hay sự phối hợp nhịp nhàng của CAO ĐỘ với TRƯỜNG ĐỘ, và CƯỜNG ĐỘ…), nếu ai chơi sáo mà chỉ nhớ: Đô mở ngón thế nào Rê mở ngón thế nào… thì nó được gọi là học vẹt và như vậy tiếng sáo các bạn thổi nó chỉ phát được ra âm một cách thật vô cảm, hay nói đúng hơn là ko có cảm xúc.

Nghe để thấy sự biến chuyển trong độ mạnh nhẹ của âm thanh, trong sáo tiêu nó chính là kỹ thuật nhấn hơi ở những trọng âm trong bài. Mấu chốt nó là độ mạnh nhẹ của âm tạo chiều sâu cho note nhạc trong bài. Âm được nhấn mạnh đúng trọng âm tạo cảm giác gần, những âm thổi nhẹ buông lơi như mơ màng tạo cảm giác xa xăm (Gần tỏ xa mờ) ấy là chiều xâu không gian, cũng là chiều sâu mà người chơi thể hiện được trong bài. Giải quyết được vấn đề này kết hợp với 3 yếu tố nêu trong mục này thì ta đã đạt được cảm xúc.

Vấn đề về ÂM SẮC (các bạn có thể tra google từ khóa này để hiểu thêm) sắc thái biều cảm, trong âm nhạc thường phân biệt rõ ở những nhạc cụ khác nhau hơn là trọng một nhạc cụ. Cái này các bạn hiểu nôm na như sau, cây sáo này có âm ấm áp, cây sáo kia có âm the thé, hay cây sáo này nghe âm mờ quá…(Nhưng mấu chốt vẫn là ở người chơi cây sáo đó, công lực cao để có cái đánh giá khách quan nhất về âm sắc của sáo).

Không có gì giá trị hơn là việc tập luyện thật chăm chỉ. Tuy nhiên tập luyện chăm chỉ cũng không tốt nếu như ta luôn cố chấp với những hiểu biết nhất thời của mình trong cách bỏ ngón, sử dụng hơi, lưỡi vân vân. Các hạn chế sự phát triển trong việc chơi sáo trúc phần lớn tới từ các thói quen sai, chứ không phải tới từ các hạn chế vì không tập được các kĩ thuật khó. Các bạn cần rất lưu ý điều này để tập đúng và thổi được những giai điệu hay và truyền cảm nhất.

Trên đây là một vài lý giải cho việc tập kĩ một bản nhac cũng như lợi ích của việc nghe nhiều một bài hát.  Bài viết sau mình sẽ chia sẻ với các bạn phương pháp tập luyện chi tiết hơn nữa.

Trong bài viết có sử dụng tư liệu hướng dẫn của anh Hà Luyện trên diễn đàn Tiêu sáo Việt Nam